การส่งเสริมทักษะอาชีพด้วยกระบวนการ PBL

คนต้นเรื่อง : นางสาวสาวิตรี วรพิทย์เบญจา  โรงเรียนแจ้คอนวิทยา อำเภอแจ้ห่ม  จังหวัดลำปาง
กระบวนการและจุดเน้นในการดำเนินงาน

โรงเรียนแจ้คอนวิทยา ได้ดำเนินงานภายใต้ขอบเขตของโรงเรียนในฝันอย่างต่อเนื่องทุกปี ซึ่งในปีงบประมาณ 2560 ทางโรงเรียนมีเป้าหมายที่จะมุ่งพัฒนาผู้เรียนให้มีทักษะในศตวรรษที่ 21 จึงวางแผนงานและออกแบบกิจกรรมเพื่อพัฒนาทักษะในศตวรรษที่ 21 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมให้นักเรียนได้ลงมือปฏิบัติจริง สามารถคิดได้อย่างเป็นระบบ มีทักษะชีวิต ควบคู่ไปกับการปลูกฝังความมีวินัย ความซื่อสัตย์       อดออม รู้จักเสียสละและมีจิตสาธารณะต่อชุมชน ซึ่งแต่ละกิจกรรมใช้วงจรเดมมิ่งในการดำเนินการ คือ

P = วางแผนเพื่อเรียนรู้ 

D = ลองทำดูเพื่อเผชิญปัญหา

C = ร่วมปรึกษาเพื่อหาทางแก้ไข

A = ต่อยอดเพื่อนำไปพัฒนา

          ได้ร่วมกันดำเนินการตามขั้นตอน ดังนี้

ขั้น P วางแผนเพื่อเรียนรู้

  1. คณะครู ชุมชน และนักเรียน ร่วมกันวิเคราะห์สภาพปัญหาและบริบทของทางโรงเรียน
  2. ออกแบบกิจกรรมร่วมกันทั้งคณะครู ชุมชน และนักเรียนโดยใช้กระบวนการ PLC
  3. จัดทำโครงการพร้อมทั้งรายละเอียดกิจกรรมเพื่อเสนอผู้บริหาร

ขั้น D ลองทำดูเพื่อเผชิญปัญหา

หลังจากการวางแผนเพื่อออกแบบกิจกรรม ได้มีกิจกรรมที่ผ่านการคัดเลือก 3 กิจกรรม คือ กิจกรรมข้าวเหนียวดำทำดี กิจกรรมปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ด กิจกรรมมะนาวไร้เมล็ดสร้างค่าโดยแต่ละกิจกรรมมีรายละเอียดในการดำเนินการดังนี้

  1. กิจกรรมข้าวเหนียวดำทำดี

จากแนวคิดที่อยากทดลองของนักเรียนและคณะครูอีกทั้งโรงเรียนมีความพร้อมในด้าน สถานที่ วัสดุ อุปกรณ์ และภูมิปัญญาท้องถิ่น ข้าวเหนียวดำจึงเป็นเป้าหมายการเรียนรู้ ที่โรงเรียนแจ้คอนวิทยามีร่วมกันภายใต้กรอบแนวคิดที่ว่า ข้าวเหนียวดำสามารถเจริญเติบโตและให้ผลผลิตได้บนพื้นราบ กิจกรรมจึงดำเนินการตามขั้นตอน คือ

– ขั้นเตรียมการ

คณะครูออกแบบการจัดการเรียนรู้ของแต่ละกลุ่มสาระและแต่ละระดับชั้น โดยสิ่งที่นักเรียนจะปฏิบัติในขั้นตอนนี้คือ นักเรียนเตรียมดินที่ใช้ในการปลูกข้าวเหนียวดำโดยการไถกลบ กำจัดเศษวัชพืช ตากหน้าดินไว้ 1 สัปดาห์  คัดเลือกเมล็ดพันธ์ข้าวที่ได้มาจากบ้านช่อฟ้าซึ่งเป็นหมู่บ้านในเขตบริการของโรงเรียน

– ขั้นลงมือ

นักเรียนชายเตรียมหลุม นักเรียนหญิงนำเมล็ดพันธุ์ที่ผ่านการคัด หยอดข้าวลงหลุม ในขั้นตอนนี้มีการบูรณาการการเรียนรู้ทุกกลุ่มสาระการเรียนรู้ ตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาลจนถึงชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3

– ขั้นบำรุง ดูแล

นักเรียนหมุนเวียนเปลี่ยนชั้นในการดูแลเอาใส่ กำจัดวัชพืช สังเกตการเจริญเติบโต บำรุงโดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ดที่ผลิตขึ้นเอง แบ่งพื้นที่เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของข้าวระหว่างการใช้ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์ และไม่ใส่ปุ๋ย

– ขั้นเก็บเกี่ยวผลผลิต

นักเรียนกำหนดวันในการลงแขกเกี่ยวข้าว นักเรียนร่วมกันเกี่ยวข้าว มัดรวบไว้ขนาดพอดีสำหรับการนวด ตากแดดไว้ 2 วันแล้วร่วมกันนวดข้าว คัดเลือกและบรรจุผลผลิตลงกระสอบเพื่อเก็บไปใช้ในการเรียนรู้ต่อไป

  1. กิจกรรมปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ด

โรงเรียนแจ้คอนวิทยามีพื้นที่กว้างขวางและมีใบไม้มากมาย ฝ่ายกิจกรรมนักเรียนได้มีแนวคิดที่จะทำปุ๋ยหมักจากเศษใบไม้และเศษอาหาร โดยนำเอามูลวัว มูลไก่และเศษใบไม้ซึ่งมีอยู่มาหมัก แต่ปุ๋ยหมักที่ได้มีกลิ่นค่อนข้างฉุนและเปียก คณะกรรมการสภานักเรียนจึงมีแนวคิดที่จะผลิตปุ๋ยที่สามารถใช้ได้เองในโรงเรียนและนำความรู้ที่ได้ไปเผยแพร่ในชุมชนเพื่อให้ผู้ปกครองลดการใช้สารเคมีเพื่อเป็นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม

– ขั้นเตรียมการ

ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการผลิตปุ๋ย ส่วนผสมรวมทั้งวิธีการจากคู่มือต่าง ๆ จัดหาวัสดุสถานที่สำหรับการผสมและหมักปุ๋ย

– ขั้นลงมือ

  1. นำมูลวัวตากแห้งและกากถั่วเหลืองคลุกเคล้าให้เข้ากัน
  2. นำน้ำจุลินทรีย์กับกากน้ำตาลมาผสมน้ำให้เข้ากัน แล้วนำมาราดบนกองปุ๋ยที่ผสมเอาไว้ เพื่อ

เป็นหัวเชื้อให้มูลต่างๆ ย่อยง่าย และช่วยดับกลิ่นมูล ทำให้ไม่มีกลิ่นเหม็น คลุกเคล้าให้เข้ากัน ตรวจสอบความชื้นให้ได้ประมาณ 50 % วิธีตรวจสอบง่ายๆ คือ ใช้มือกำปุ๋ยที่คลุกผสม ได้ที่แล้ว กำแล้วน้ำต้องไม่ไหลออกจากอุ้งมือ เมื่อแบมือออกปุ๋ยจะเป็นก้อนเล็กน้อย

  1. เทรำละเอียดลงบนกองปุ๋ย ทำการผสมให้เข้ากัน คลุมด้วยกระสอบป่านแล้วหมักทิ้งไว้ 7

วัน  การหมักปุ๋ยทำให้เกิดอุณหภูมิสูง ต้องกลับปุ๋ยวันละ 2 ครั้ง เพื่อลดอุณหภูมิโดยการใช้เทอร์โมมิเตอร์เป็นตัววัด ทำการวัดที่กองปุ๋ย โดยไม่ให้อุณหภูมิเกิน 70 องศา ถ้าหากอุณหภูมิเกิน 70 องศา จะทำให้จุลินทรีย์ในปุ๋ยตาย แล้วปุ๋ยก็จะใช้ไม่ได้ ทำการกลับปุ๋ยตลอด 7 วัน ความร้อนจะค่อยๆ ลดลง แล้วจึงนำไปใช้ได้

  1. ตักปุ๋ยที่หมักแล้วใส่ในเครื่องบด ออกแรงถีบจักรยานให้เครื่องบดหมุนไปเรื่อยๆ นำปุ๋ยที่บด

แล้วตักใส่ผ้ารอง นำไปตากแดดแล้วบรรจุ

เคล็ดลับ : ขั้นตอนสำคัญของการทำปุ๋ยอัดชีวภาพอยู่ที่การใส่น้ำเชื้อจุลินทรีย์ผสมกับกากน้ำตาลนั้น จะต้องใส่ในปริมาณที่พอดีอย่าให้แฉะ และหมั่นปรับอุณหภูมิของปุ๋ย โดยการพลิกปุ๋ยวันละ 2 ครั้ง วัดอุณหภูมิอย่าให้เกิน 70 องศา เพราะจะทำให้เชื้อจุลินทรีย์ตาย ปุ๋ยจะใช้ไม่ได้

  1. กิจกรรมมะนาวไร้เมล็ดสร้างค่า

เนื่องจากในชุมชนตำบลทุ่งผึ้ง มีการปลูกมะนาวเป็นพืชเศรษฐกิจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหมู่บ้าน     แจ้คอนซึ่งเป็นที่ตั้งของโรงเรียนแจ้คอนวิทยา มะนาว จึงเป็นหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียน มีสวนของผู้ปกครองเป็นแหล่งเรียนรู้ มีผู้ปกครองเป็นภูมิปัญญาในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ คณะครูและนักเรียนจึงมีความคิดเห็นว่าควรนำมะนาวมาปลูกในบริเวณโรงเรียนเพื่อเรียนรู้และหาแนวทางสร้างมูลค่าเพื่อนำความรู้ไปขยายสู่ชุมชนอีกทาง

– ขั้นเตรียมการ

นักเรียนวางแผนการปลูกมะนาวโดยการจัดหากิ่งพันธุ์ และพื้นที่ปลูก โดยแบ่งพื้นที่ในการปลูกเพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างการปลูกมะนาวในท่อซีเมนต์กับการปลูกลงดิน เตรียมดินที่ใช้ในการใส่ท่อซีเมนต์

– ขั้นลงมือ

ปลูกมะนาว ซึ่งบูรณาการกับกิจกรรมวันแม่แห่งชาติ โดยให้นักเรียนกับคุณแม่ร่วมกันปลูกครอบครัวละ 1 ต้น รวมทั้งสิ้น จำนวน 160 ต้น แบ่งเป็นปลูกในท่อ 80 ต้นและปลูกลงดิน 80 ต้น

– ขั้นบำรุง ดูแล

นักเรียนหมุนเวียนเปลี่ยนชั้นในการดูแลเอาใจใส่ กำจัดวัชพืช สังเกตการเจริญเติบโต บำรุงโดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ดที่ผลิตขึ้นเอง บูรณาการในการเรียนรู้กับกลุ่มสาระการเรียนรู้ต่าง ๆ

– ขั้นเก็บเกี่ยวผลผลิต

ผลผลิตจากมะนาวที่เก็บเกี่ยวมีตั้งแต่ กิ่งที่ได้มาจากการตอนกิ่ง ซึ่งในการตอนกิ่งแต่ละครั้งใช้เวลา  1 เดือน เพื่อให้กิ่งที่ตอนมีรากที่สมบูรณ์แข็งแรง โดยกิ่งที่ได้นำมาขยายพันธุ์ในโรงเรียนและวางจำหน่าย รวมกับอีกหนึ่งผลผลิตคือผลมะนาว

ขั้น C  ร่วมปรึกษาเพื่อหาทางแก้ไข

  จากการดำเนินงานโรงเรียนแจ้คอนวิทยา โดยมีกิจกรรมเด่น 3 กิจกรรมดังที่กล่าวมาข้างต้น ระหว่างการปฏิบัติงานมีปัญหาที่นักเรียนฝ่ายต่าง ๆ พบเจอ ซึ่งคณะกรรมการดำเนินงานได้นำปัญหาดังกล่าวมาปรึกษาเพื่อหาแนวทางแก้ไขร่วมกันในการร่วมวงสนทนาของคณะครูและตัวแทนนักเรียน ดังนี้

 ขั้น A  ต่อยอดเพื่อนำไปพัฒนา

          จากการดำเนินการอย่างต่อเนื่องและร่วมกันหาทางแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ส่งผลให้โรงเรียนแจ้คอนวิทยา ได้นำแนวทางและองค์ความรู้ที่ได้มาพัฒนาต่อยอดจนเกิดผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ดังนี้

  1. ผลิตภัณฑ์ข้าวเหนียวดำคัดพิเศษ 100 %
  2. ขนมข้าวเหนียวเปียก
  3. น้ำมะนาวคั้นสด
  4. น้ำมะนาวอัญชัน
  5. น้ำผึ้งมะนาว
  6. เปลือกมะนาวจี๊ดจ๊าด
  7. ปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ด

นอกจากการผลิตสินค้าเพื่อวางจำหน่ายด้วยตนเองแล้ว ทางโรงเรียนแจ้คอนวิทยายังมีการรับซื้อผลิตภัณฑ์จากชุมนุมต่าง ๆ ภายในโรงเรียนและผลผลิตของชุมชนเพื่อวางจำหน่ายในร้านค้าของโรงเรียน       แจ้คอนวิทยาอีกด้วย

 จำนวนกลุ่มเป้าหมาย

          นักเรียนโรงเรียนแจ้คอนวิทยา                               จำนวน  222     คน

คณะครูและบุคลากรโรงเรียนแจ้คอนวิทยา                     จำนวน    22      คน

 ปัญหา/อุปสรรคในการดำเนินงาน

  1. กิจกรรมข้าวเหนียวดำได้ผลผลิตน้อย เนื่องจากช่วงฤดูฝนหญ้าโตเร็วปกคลุมข้าวที่กำลังจะออกรวง

แนวทางแก้ไข   จัดตารางผลัดเปลี่ยนดูแล ถอนหญ้าและบำรุงต้นข้าว

  1. การผลิตปุ๋ยชีวภาพอัดเม็ดบรรจุถุง สิ้นเปลืองงบประมาณในการจัดซื้อถุง จัดทำฉลากผลิตภัณฑ์ และสิ้นเปลืองเวลาในการบรรจุถุง

แนวทางแก้ไข ในกรณีที่จะนำปุ๋ยไปใช้เองที่โรงเรียน ไม่ต้องบรรจุถุง จะช่วยให้ประหยัดงบประมาณและเวลาในการผลิต และไม่ควรเน้นการผลิตเพื่อจำหน่าย

  1. การคิดค้นสูตรแต่ละชนิดไม่คงที่ คุณภาพและปริมาณของสินค้ามีความแตกต่างกัน

แนวทางแก้ไข ซื้อถ้วยตวงที่บอกปริมาณ บันทึกสูตรที่แน่นอนเพื่อคงคุณภาพและปริมาณ

  1. บางฤดูกาลผลผลิตมีราคาถูก และมีปริมาณมากไม่สามารถหาแหล่งจำหน่ายได้

แนวทางแก้ไข ควรมีการแปรรูปผลผลิตให้เป็นผลิตภัณฑ์แปลกใหม่และสามารถจำหน่ายได้

 ข้อเสนอแนะในการดำเนินงานปีงบประมาณต่อไป 

  1. การดำเนินงานโครงการควรมีความต่อเนื่องและพัฒนาต่อยอด
  2. บางโครงการสามารถพัฒนาทักษะได้หลากหลายหากมีการบูรณาการและออกแบบอย่างครอบคลุม
  3. การประสานความร่วมมือกับทุกฝ่ายเป็นปัจจัยสำคัญที่ก่อให้เกิดความสำเร็จ
แชร์สิ่งนี้ :